SSS
Sıkça Sorulan Sorular
Sorularınızı Sohbet sayfası aracılığıyla gönderin! En sık sorulanları seçip burada cevaplayacağız.
Onlara Neden "Soğuk Komşularımız" Diyoruz ?
Kahverengi cüceler merkezlerinde devamlı hidrojen füzyonu gerçekleştirecek kütleye ulaşamamış soluk, yıldız-benzeri cismlerdir. Yine de döteryum füzyonu gerçekleştirebilmek için ancak yetecek kütleleri vardır -- döteryum, yüksek kütlesinden dolayı füzyonu daha kolay olan bir hidrojen izotopudur. Sonuç olarak, tipik bir yıldızdan çok daha düşük bir miktarda ışık saçarlar (büyük oranda kızılötesi spektrumda). Kahverengi cüceler Güneş'ten çok daha soğuktur (~10 kat kadar)! Bu projenin amacı kozmik mahallemizdeki bu soluk cisimleri tespit etmektir. Bu yüzden onlara "soğuk komşularımız" diyoruz.
Bu proje ile Backyard Worlds: Planet 9 arasındaki fark nedir?
Backyard Worlds: Planet 9 projesi öncelikle Güneş Sistemi'nin dış bölgelerinde varsayımsal bir gezegen (9. gezegen) aramak için tasarlanmıştı. Böyle bir gezegen gökyüzünde çok hızlı hareket edeceğinden, Backyard Worlds: Planet 9 görüntüleri "farksal görüntüler" gösterirler -- değişim göstermeyen yıldızların/gökadaların çıkarıldığı ve yalnızca çok hızlı hareket eden (ya da zamanla parlaklığı değişen) cisimlerin kaldığı görüntüler. Bu yöntem Güneş'in yakınlarındaki kahverengi cüceleri bulmak için ideal değildir, çünkü gökyüzünde 9. gezenden çok daha yavaş yer değiştirirler. Bu yüzden Cool Neighbors gökyüzü görüntülerini çıkartma yapmadan gösterir -- bütün normal yıldızlar ve gökadaların mevcut şekliyle. Bu gökyüzünün parçalarının zamanla nasıl göründüğünü anlamaya dair daha tekdüze ve sezgisel bir yoldur. Ek olarak, Cool Neighbors projesi boş gökyüzünün beyaz ve parlak yıldız ve gökadaların siyah nokatalr olarak belirdiği "karşıtlanmış" bir renk paleti de kullanır.
Backyard Worlds: Planet 9 ile başka önemli bir fark ise Cool Neighbors'un "hedefli" bir arayış olmasıdır. Backyard Worlds: Planet 9 gökyüzünün rastgele parçalarını gösterirken, Backyard Worlds: Cool Neighbors makine öğrenmesi ile önceden seçilmiş kahverengi cüce adaylarına merkezli bölgeler gösterir. Cool Neighbors'ta bizler adaylarımızın her subjede merkezde olmasını bekledğimiz için, Backyard Worlds: Planet 9'da kullanılandan daha dar ve daha zoomlu alanlar kullanabiliyoruz ve görsel incelemeler daha detaylı gerçekleşebiliyor.
Halihazırda var olan Backyard Worlds: Planet 9 yeni kahverengi cücelerin keşfinde çok yardımcı olduysa da görsel inceleme çalışma akışı kahverengi cüce keşfi için optimize değildir. Backyard Worlds: Cool Neighbors'un daha optimize çalışma akışı ile yüzlerce, hatta binlerce yıldızaltı cisim keşfedebiliriz!
Kahverengi cüceler neye benzer?
Eğer şahsen bir kahverengi cüce görebilecek olsaydınız, teorik olarak Jupiter'e benzeyecek ve mor-kızıl bir parlamaya sahip olacaklardı.
Ancak, kahverengi cüceler çok küçük olduklarından ve çok az ışık yaydıklarından dolayı tespit edilmelerini zor kılarlar. Teleskop görüntülerine sizin göz atmanıza ihtiyacımız var, kahverengi cüceler sabit yıldızların arasında hareket eden küçük noktalar olarak görünebilirler. Birazcık turuncu olabilirler, ancak bu belirleyici bir etken değildir. Kahverengi cücelerin neye benzediğine dair örnekler görmek için (ekranınızın en sağ kenarında bulunan) saha rehberini inceleyin!
Ne sıklıkta bir kahverengi cüce keşfedeceğim?
Normal ("ana sekans") yıldızlar ve gökadalar ile, ve hatta görüntü artefaktları ile karşılaştırıldıklarında, kahverengi cüceler çok nadirdir. Örnek vermek gerekirse, WISE milyarlarca gökada ve normal yıldız keşfetmiş ancak muhtemelen sadece birkaç bin kahverengi cüce bulmuştur. Yeni bir kahverengi cüce keşfetmek için yaklaşık 100-500 subjeyi incelemeniz gerekebilir. Subjelerimizin yaklaşık %10 kadarı önceden keşfedilmiş hareketli cisimler içerir, bu da gerçek hareketlilerin neye benzediğini öğrenmenize yardımcı olur ve araştırma ekibimizin aldığı sınıflandırmaların doğruluğunu anlamasına yarar.
Siteyi Nasıl Kullanırım?
Başlangıç: Sağ üstteki SINIFLANDIRMA sekmesine tıklayın. Şu anki sınıflandırma çalışma akışına yönlendirileceksiniz! Buradan görüntüdeki yıldızların kahverengi cüce olup olmadığını tespit etmemize yardım edeceksiniz.
Görüntünün sol altındaki ok tuşuna tıklayarak animasyonu başlatın ve karede hareket ediyor gibi duran yıldızları arayın. Görüntüde gezinip zoom yapmak için sağ çubuktaki araçları ya da fare tekerleğinizi (PC) kullanın.
Daha fazla yardım için eğitime ya da "Bu işlemle ilgili yardıma mı ihtiyacınız var" butonuna tıklayabilirsiniz. Sağdaki saha rehberini de referans olarak kullanabilirsiniz!
Bir hareketli cisim bulduğumu düşünüyorum, şimdi ne yapmam gerek?
İlk yapılacak şey aşağıdaki araçları kullanarak hareketlinin astronomi literatüründe daha önce yayımlanıp yayımlanmamış olduğunu kontrol etmek. Eğer SIMBAD ya da Gaia'da[*] listelenmeyen bir hareketli bulursanız, lütfen gönderi formumuzu doldurun! Formu doldurmasanız bile keşfinizi sınıflandırma aracılığıyla öğreneceğiz, ancak ona ulaşmamız ve araştırmamız zaman alabilir.
[*] Eğer hareketlilerden birisi Gaia'da paralaks ve öz hareket ölçümleri ile bulunuyorsa biz bunu halihazırda keşfedilmiş bir cisim sayıyoruz, çünkü Güneş Sistemi'ne yakında ise Gaia Yakın Yıldızlar Katalogu (GCNS) gibi bir katalogta ya da makalede bulunma ihtimali yüksektir. Eğer Gaia'da bulunan ancak paralaks veya öz hareket ölçümleri olmayan bir hareketli görürseniz, bunu gönderebilirsiniz. Ancak not edilmelidir ki Gaia'da tespit edilmiş olan cisimler genelde nispeten yüksek sıcaklıklara sahiptir ve Cool Neighbors bilim ekibi tarafından gelecek gözlemlerde yüksek-öncelikli olarak hedeflenme ihtimalleri düşüktür.
WiseView'i nasıl kullanırım?
Bir cismin önceden yayımlanıp yayımlanmadığını anlamanın muhtemelen en kolay (ve hızlı) yolu WiseView kullanmaktır. WiseView, Zooniverse'te görüntülediğiniz subjelere benzer şekilde WISE verisinden zamansal görüntü yaratmak için yapılmış bir araçtır. Ancak Zooniverse görüntülerinin aksine, WiseView'da Zooniverse'te değiştiremediğiniz bazı seçenekleri değiştirme şansınız vardır. Bunlar minbright ve maxbright parametreleri (görüntü kontrastını değiştirir), kaydırma penceresi (art arda gelen karelerin gürültü azaltmak için nasıl iç içe geçeceği) ve Gaia katmanıdır. Gaia, gece gökyüzünde bilinen cisimlerin bir veritabanıdır.
Her subje için metadata sekmesinde bir WiseView linki verdik. Bu linke tıkladığınızda, Gaia katmanı varsayılan olarak etkin olacaktır. Bir Zooniverse subjesinde hareketli cisim bulursanız, WiseView'e bakarak üstünde yeşil bir nokta olup olmadığına bakabilirsiniz. Eğer varsa, cisim Gaia veritabanında halihazırda bulunmaktadır. Eğer yeşil nokta yoksa, yeni bir cisim bulmuş olabilirsiniz! Aşağıdaki diğer veritabanlarını da kontrol edin, eğer cismi SIMBAD veya Gaia'da bulamazsanız Move-In formunu doldurmayı düşünün!
SIMBAD'ı nasıl kullanırım? SIMBAD (the Set of Identifications, Measurements, and Bibliography for Astronomical Data) profesyonel astronomlar tarafından kullanılan kullanışlı bir veritabanı ve Backyard Worlds: Cool Neighbors'ta bizler için vazgeçilmez bir araçtır. Bu blog gönderisi bulduğunuz bir cismin halihazırda bilinen bir cisim mi yoksa yeni bir keşif mi olduğunu anlamak için nasıl kullanabileceğinizi detaylı olarak anlatır.
Zooniverse'te subje metadatalarına görüntülediğiniz cisimlerin SIMBAD linklerini doğrudan yerleştirdik. Görüntünün sağ altındaki (i) butonuna tıklayıp SIMBAD linkini kullanarak erişebilirsiniz.
Eğer SIMBAD görüntülediğiniz bölgede sadece bir kaynak bulursa, sizi doğrudan o kaynak hakkındaki bilgi sayfasına gönderecektir. Diğer türlü, SIMBAD bölgedeki astronomik cisimleri remin merkezinden uzaklığı ile sıralayarak bir liste gösterecektir. Linklere tıklayarak SIMBAD'ın bulduğu cisimler hakkında daha fazla bilgi edinin! SIMBAD'da bir kaynak yoksa, yeni bir cisim bulmuş olabilirsiniz! SOHBET sayfalarında cisimler hakkına tartışırken, #insimbad veya #notinsimbad etiketlerini kullanmayı düşünebilirsiniz.
SIMBAD, tablolarında uzun bir kısaltmalar listesi kullanır. Örneğin PM* = yüksek öz hareketli yıldız, BD* = kahverengi cüce, BD? = kahverengi cüce adayı, WD* = beyaz cüce. Bu Kullanıcı Rehberinden SIMBAD hakkında daha fazla bilgi alabilirsiniz.
SIMBAD'ın en faydalı özelliklerinden birisi, katalogtaki her cisim için o cisimden bahseden makalelerin bir listesini çıkartmasıdır. Sayfanın 3/4 kadar aşağısına gelirseniz "Referanslar"ı göreceksiniz. "Referansları sırala"ya tıklayabilrsiniz ve ilgilendiğiniz cisimlerin bahsedildiği veya tartışıldığı makaleler varsa görebilirsiniz. Bunları incelemeyi ihmal etmeyin; favori nesneniz halihazırda büyük uluslararası bir tartışmanın odağı olabilir -- veya kalibrasyon için veya astrometrik referans olarak ufak bir rol oynamış olabilir.
VizieR'i nasıl kullanırım? Aradığınızı SIMBAD'da bulamadıysanız, VizieR'i kullanarak daha uzun bir astronomik katalog listesi çıkarabilirsiniz -- neredeyse yayımlanan bütün veritabanlarını! Bu blog gönderisinde VizieR hakkında daha kapsamlı bir tanıtım bulacaksınız, ancak birkaç basit ipucunu burada da paylaşacağız.
SIMBAD'daki gibi, Zooniverse'te görüntüldeğiniz her subjenin metadatasında bir VizieR linki bulacaksınız.
SIMBAD'ın aksine, VizieR size ÇOK FAZLA kaynak listeleyecektir, taradığı her katalogtan bir tane olmak üzere. Her liste aradığınız konumdan uzaklığa göre (tahmin ettiğiniz koordinatlardan ya da görüntü alanı merkezinden) sıralanacaktır. Her katalogun kendine özel odakları ve sıkıntıları vardır, bu yüzden bu güçlü kaynağı etkin kullanmak içib biraz okuma yapmanız gerekebilir. Muhtemelen hereketli bir kaynak tespit ettiğiniz için liste sonuçlarını öz hareket referanslarıyla karşılaştırmaya çalışın. Örn. sayfada "pm" ifadesini aratabilir ve 100mas/yr veya üstü öz harekete sahip cisimleri bulabilirsiniz. Genelde sağ açıklık hareketi için "pmRA" ve dik açıklık hareketi için "pmDE" ifadelerini göreceksiniz. VizieR'de olmayan birşey bulursanız, lütfen SOHBET sayfasında #notinvizier etiketiyle işaretleyin.
Not: Eğer cisminizi VizieR içinde bulur da SIMBAD'da bulamazsanız, lütfen yine de bir Move-In formu gönderin.
Not: VizieR'de bulunan AllWISE katalogunda listelenen öz hareketlere güvenmeyin. Bunlar genelde aşırı ölçüm gürültüsünden doğan gerçek-dışı yüksek değerlerdir.
Baktığım görüntülerin büyüklüğü nedir? Her görsel 43 x 43 pikseldir, her piksel de yaklaşık 2.75 arksaniyesi kadardır. Bu şekilde her görsel yaklaşık 120'ye 120 arksaniyesi kadardır, veya ek olarak 2'ye 2 arkdakikası ya da 0.03'e 0.03 drece.
Bir görüntüde birden çok hareketli görürsem ne yapmalıyım?
Eğer birden çok hareketli görürseniz, soruya tıpkı tek bir hereketli görmüşçesine "evet" olarak cevap verin. Bu cisimlerin halihazırda bilinip bilinmediğini kontrol etmek için metadatadaki WiseView veya SIMBAD linklerini kontrol etmek isteyebilirsiniz. Eğer yoklarsa, bu cisimler için Move-In formunu doldurmayı düşünün!
Eğer merkezden uzak bir yerde hareketli cisim görürsem ne yapmalıyım
Sınıflandırma sorumuzu pek çok hareketlinin tespitini kolaylaştıracak bir şekilde dile getirdik. Ancak makine öğrenimi algoritmamız mükkemmel değil. Eğer merkezden uzakta bir hareketli görürseniz, normaldeki gibi çekinmeden "evet" yanıtı verebilrsiniz. Subje için bir sohbet sayfası oluşturmayı da düşünün.
Artefaktları Cisimlerden Ayırmak
Gerçek veriyle çalışmak, sizin gibi bir kahverengi cüce avcısının düşünmesi gereken zorluklar sunar. Bu sebeple keşfetmek üzere aradığımız kahverengi cücelerle verideki artefaktları ayırabilmek önemlidir.
Hayaletler
Alıcının gürültüsü ve kusurları kendilerini turuncu ve/veya hareketli cisimler olarak açığa çıkarabilir, ve "sahte" kahverengi cüce adayları olarak görünebilirler. Aşağıdaki, sözde "hayaletlere" WISE verisinden bir örnektir:
Çok turuncu görünüyor, ancak görseldeki yıldızların aksine simit şekilli tuhaf bir görüntüsü var, bu yüzden bir kahverengi cüce olamayacağını biliyoruz. Bu linki takip ederseniz, bu hayaletin animasyonun azıcık dışında kalan parlak bir yıldızdan kaynaklandığını görebilirsiniz.
Kırınım Çizgileri
Işık WISE teleskobuna girerken ikincil aynayı tutan kirişler ışığı kırınıma uğratabilirler. Sonuç olarak, arama yaptığınız bazı görüntülerde parlak yıldızların etrafında bu artefaktlar görünebilir. Bu örnekte, parlak bir yıldızdan çıkan kırınım ışınları başka bir yıldızın (karenin merkezindeki siyah nokta) üstüne biniyor:
"Bu örneği incele" linkine tıklayın ve bu kırınım çizgisine sebep olan yıldızı bılmaya çalışın!
Kalabalık Alanlar
Artefakt olmasalar da, "kalabalık alanlar" -- gökyüzünün Samanyolu Gökadası düzlemi gibi çok yıldız içeren bölgeleri -- anlaşılmak için çok daha zor olabilir, gerek bilgisayarlar gerekse insanlar için. Aşağıda kalabalık alanlara bir örnek vardır; örnekte aynı zamanda merkeze yakın turuncu renkli bir kahverengi cüceyi alt sağa doğru hareket ederken görebilirsiniz:
Bunalr en sık karşılaşına artefakt türleri olsalar da sınıflandırma sırasında başkalarıyla da karşılaşabilirsiniz. Daha fazla bilgi için saha rehberini kontrol edin!
Hareketlileri artefaktlardan ve bilinen kahverengi cüceleri ve bilnmeyenlerden ayırt etmek için detaylı bir rehber var mı?
Evet! Uzman vatandaş bilimci Leopold Gramaize detaylı öneriler içeren bu çok faydalı rehberi hazırladı.
Kahverengi cücelerle neden ilgileniyoruz?
Kahverengi cüceler yıldız ve gezegen oluşumları arasında bir bağlantı kurarlar. Fiziksel özellikleri ile hem yıldız hem de gezegen özelliklerini andırır. Sayılarını ve kütlelerini belirleyerek yıldızların, gezegenlerin ve gökadaların oluşumları hakkında bilgi edinebiliriz. Soğuk kahverengi cüceler özellikle önemlidir çünkü onlarla ötegezegenler arasında analojiler kurabiliriz. Jüpiter ile aynı boyuttadırlar, ve bazen Jüpiter ve hatta Dünya ile aynı sıcaklıktadırlar, ancak ötegezegenlerin aksine onları baskılayan parlak yıldızlar etrafında olmadıklarından incelenmeleri çok daha kolaydır. Bu sayede bize bileşimleri, dönüşleri, bulutları, fırtınaları ve hatta manyetik özellikleri hakkında bilgi veren atmosferleri hakkında detaylı bilgiler edinilebilir. Bazı kahverengi cücelerin etrafında onları yörüngeleyen gezegenler bile olabilir. Bu vatandaş bilimi projesinde sizinle çalışarak ekzotik kahverengi cüceleri ve ötegezegenlerde bulunan atmosfer çeşitliliğini anlamaya yardımcı olacak bulut yapılarını ortaya çıkarmayı umuyoruz. Daha fazlasını öğrenmek için Jackie Faherty'nin blog gönderisini okuyabilirsiniz.
Kaç tane kahverengi cüce bulmayı bekliyoruz?
Backyard Worlds: Cool Neighbors projesi ile birkaç yüz ile 1000 arasında yeni kahverengi cüce bulmayı bekliyoruz.
Halihazırda bilinen kaç kahverengi cüce var?
Günümüze kadar keşfedilen yaklaşık 3000 tane var. (kaynak)
M cüceler, L cüceler, T cüceler ve Y cüceler nedir?
Yıldızlar gibi kahverengi cüceler de spektrumlarında bulunan ve yüzey sıcaklıklarına işaret eden soğurum çizgileri aracılığıyla sınıflandırılırlar. M cüceler yaklaşık 3500-2100 K, L cüceler 2100-1300 K, T cüceler 1300 K'dan yaklaşık 600 K'ya kadardır, ve Y cücelerin ise 600 K'dan düşük oldukları düşünülmektedir. Bütün kahverengi cüceler yaklaşık aynı fiziksel boyutlardadır, ancak bir kahverengi cüce ne kadar soğuksa o kadar soluktur. Kahverengi cüce "türleri" ana sekans yıldız türlerinin bir devamıdır, tam liste O, B, A, F, G, K, M, L, T, Y olarak gider. Her türün sayılarla ifade edilen alt türleri vardır ve daha incelikli sıcaklık farklarını belirtirler. Örneğin, bir T6 cücesi T3 cücesinden daha soğuktur. Hem yıldızlar hem de kahverengi cüceler M sınıdı cüceler olabilir, kahverengi cüceler genelde M6'dan daha sıcak olmazlar.
En yakın kahverengi cüce hangisidir?
Luhman 16 veya WISE 1049-5319 denilen bir kahverengi cüce çiftinin Güneş'ten uzaklığı 6.52 ışık yılıdır (1.99 parsek) ve bize en yakın kahverengi cücelerdir. Belki bir gün siz daha yakın bir kahverengi cüce keşfedecek olabilirsiniz. Bu grafik en yakın yıldız ve kahverengi cücelerin konumlarını göstermektedir:
(NASA/Penn State University)
WISE verisinde tespit edebileceğimiz en yavaş hareketli cisim nedir?
Görebileceğimiz en düşük hareket temelde 1 piksel kadardır, yani:
2.75 arksaniye / 10 yıl = 0.275 arksaniye/yıl.
Güneş'e en yakın yıldız nedir?
Proxima Centauri Güneş'e en yakın bilinen yıldızdır. Alpha Centauri denen üç yıldızlı bir sistemin en soluk üyesidir ve Alpha Centauri C olarak da anılır. Bilinen en yakın yıldızın bilinen en yakın kahverengi cüceden yakın olması size de tuhaf gelmiyor mu? Bize geliyor...
Gaia paralaksı ve Güneş Sistemi'ne uzaklık arasında nasıl geçiş yapabilirim?
Gaia katalogu paralaksı miliarksaniye cinsinden verir. Gaia paralaksından Güneş Sistemi ile uzaklığa parsek cinsinden geçiş şu şekildedir:
parsek cinsinden uzaklık = 1000 / (miliarksaniye cinsinden paralaks)
Yüksek bir paralaks bir cismin daha yakın olduğu anlamına gelir, düşük paralaks ise cismin daha uzak olduğu anlamına gelir. 50 miliarksaniyelik bir Gaia paralaksı Güneş Sistemi'nden yaklaşık 20 parseklik (~65 ışık yılı) bir uzaklığa denk gelir, astronomik standartlarda çok yakın bir uzaklıktır. 5 miliarksaniyelik (bazen "mas" diye kısaltılır) paralaks 200 parseklik bir uzaklığa denk gelir. Genelde, Cool Neighbors için, Güneş Sistemi'nin ~100 parsek yakınlarındaki cücelerle en çok ilgileniyoruz. Vikipedi'de paralaks hakkında daha fazla bilgi mevcuttur.