Onderzoek
Welkom bij Erfgoed Gezocht!
Speur mee naar onontdekt archeologisch erfgoed!
Onze missie
Het doel van dit project is op het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) te zoeken naar nog onbekende archeologische resten. Het AHN is gebaseerd op zogenaamde LiDAR data. Het grote voordeel van deze manier van meten is dat vegetatie geen belemmering vormt. Hierdoor kunnen ook bosgebieden of andere gebieden waar vegetatie de zichtbaarheid van de ondergrond bemoeilijkt nu voor het eerst onderzocht worden.
In dit project onderzoeken wij de Utrechtse Heuvelrug, in en rond het National Park Utrechtse Heuvelrug. Dit rijk beboste gebied staat bekend om de vele archeologische monumenten, met name de vele grafheuvels. De vele hectaren bos- en heidegebied herbergen ongetwijfeld veel nog onbekende archeologische resten. In de loop van 2019 heeft het Erfgoed Gezocht de Veluwe onderzocht met spectaculaire resultaten (zie sectie 'resultaten'). Zowel landschappelijk als vanuit archeologisch oogpunt zijn de Veluwe en de Utrechtse heuvelrug zeer vergelijkbaar.
Door gezamenlijk de ca. 400 km2 die het oppervlak van de Utrechtse Heuvelrug vormen te inspecteren zullen we zonder enige twijfel veel nieuwe archeologische resten ontdekken. Deze nieuwe ontdekkingen zullen ons veel leren over de samenlevingen die deze resten ooit hebben achtergelaten en bovendien kunnen ze beschermd worden voor de toekomst.
Meer lezen over Erfgoed gezocht? Kijk dan op https://www.universiteitleiden.nl/erfgoed-gezocht.
Blijft u graag op de hoogte van dit project en andere erfgoed activiteiten in de provincie Utrecht? Schrijf u dan in de voor de nieuwsbrief van Landschap Erfgoed Utrecht inschrijven
LiDAR hoogtekaart van de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe (bron: AHN)
Wat zijn LiDAR data?
LiDAR (Light Detection And Ranging) is een techniek waarmee de afstand tot een object gemeten wordt door een laser op dit object te richten en de gereflecteerde straal met een sensor te meten. Het resultaat is een 3-dimensionale puntenwolk.
Het gehele Nederlandse landoppervlak is recentelijk vanuit een vliegtuig met deze methode ingemeten. Hierdoor is een gedetailleerd hoogtemodel verkregen dat permanent wordt bijgewerkt. Dit model en de uitvoerende instantie staan bekend als het Actueel Hoogtebestand Nederland en is een samenwerking tussen de nationale overheid, provincies en waterschappen.
Deze LiDAR gegevens maken het voor het eerst mogelijk om terreinen te onderzoeken die in werkelijkheid bedekt zijn met bossen.
U kunt dus de eerste persoon in 3000 jaar zijn die een grafheuvel opnieuw ziet!
Resten uit het verleden: wat valt er te verwachten
Een groot aantal activiteiten in het verleden heeft veranderingen in het lokale reliëf veroorzaakt. Dit zijn het type resten dat te herkennen is in de LiDAR data. Op basis van onze huidige kennis verwachten we dat een aantal type objecten regelmatig te zien zal zijn op de hier getoonde kaarten.
Het meest voorkomende en waarschijnlijk makkelijkst herkenbare object is de grafheuvel. Grafheuvels zijn oude begravingen gemarkeerd door een, in dit geval aarden heuvel. In Nederland komt dit type begravingen voor van ca. 2800 v. Chr. tot in de Romeinse periode (ca. 200 na Chr.).
Het tweede type duidelijke resten zijn de zogenaamde Celtic fields. Celtic fields zijn oude akkersystemen waar de grenzen tussen de akkers bestaan uit lage aarden wallen. De individuele akkers zijn ca. 40 x 40 m groot en samen vormen deze een soort schaakbordpatroon op de hoogtekaart. Grote delen van de Utrechtse heuvelrug herbergen nog resten van Celtic fields.
Daarnaast gaan we ook op zoek naar karrensporen. Dit zijn de indrukken die de wielen van karren hebben achtergelaten in het landschap omdat wegen onverhard waren. Vooral in mul zand werden diepe sporen uitgesleten. Als deze sporen te diep werden, namen karen een nieuwe route parallel aan de oude. Op deze manier zijn brede bundels aan sporen ontstaan. Sommige van deze sporen zijn eeuwen oud.
IJzer- en grindkuilen, houtskoolmeilers, en resten uit de Tweede Wereldoorlog zijn voorbeelden van andere nog veel voorkomende resten op de Utrechtse Heuvelrug. In een latere fase van het Erfgoed Gezocht project zullen deze type sporen onderzocht worden.
Grafheuvels, karrensporen en een deel van Celtic field
Automatische herkenning
Naast het completeren van het ons bekende archeologische bestand, worden de resultaten van Erfgoed Gezocht gebruikt in een innovatief wetenschappelijk project dat de mogelijkheden van het gebruik van kunstmatige intelligentie en specifiek automatische herkenning in de archeologie onderzoekt. De nieuw ontdekte resten worden gebruikt als leervoorbeelden door de computer. Over hoe meer voorbeelden de computer kan beschikken, des te beter deze zal worden in het zelfstandig herkennen. Daarnaast zullen de resultaten van Erfgoed Gezocht worden gebruikt om de door computer herkende objecten te controleren.
Lees meer over automatische herkenning en het onderzoek van Wouter Verschoof-van der Vaart op https://www.universiteitleiden.nl/erfgoed-gezocht/over-het-project/automatische-detectie
Hoe kunt u helpen?
De Utrechtse Heuvelrug beslaat een gebied van c. 400 km2. Het is onmogelijk voor archeologen alleen om dit enorme gebied volledig te onderzoeken. Bovendien heeft onderzoek uitgewezen dat mensen verschillende dingen zien. Sommigen zijn beter in het herkennen van bijvoorbeeld grafheuvels, terwijl anderen juist het raatpatroon van een Celtic field sneller herkennen. Het is daarom belangrijk dat hetzelfde gebied door verschillende mensen wordt onderzocht. Door u te registreren als vrijwilliger kunt u beginnen met speuren. Via het forum houden wij u op de hoogte van activiteiten van het project en van de eerste resultaten.
Iedereen kan dus mee speuren naar resten uit ons verleden, maar we waarschuwen dat de zoektocht verslavend kan zijn.
